Türkiye’de Kadın İşgücünün Kayıt Dışı İstihdamdaki Durumu

Authors

  • Nuran VARIŞLI Dr., Sosyal Güvenlik Kurumu, ANKARA ORCID: 0000-0002-0657-756X, gulmennuran@hotmail.com

DOI:

https://doi.org/10.46291/wwsj.v6i1.42

Keywords:

Kadın İşgücü, Kayıt Dışı İstihdam, Ev Eksenli Çalışma, Ücretsiz Aile Çalışması

Abstract

Dünyanın gelişmekte ve gelişmiş olan birçok ülkesinin tersine Türkiye’de kadınların işgücüne katılmalarında gerekli başarı sağlanamamıştır. Toplum tarafından kadınlara atfedilen sorumlulukların, bakım hizmetleri ve ev işleri üzerinde yoğunlaşmasıyla beraber eve gelir sağlayan esas sorumlu kimsenin erkek olarak benimsenmesi kadınların işgücü piyasalarından uzaklaşmalarına ve ikinci işgücü olarak benimsenmesine sebep olmaktadır. Kadınlar siyasal, sosyal ve ekonomik hayata katılımda bulunmaları erkeklere göre durumları dezavantajlı olmaktadır. Son yıllarda dünyada kadın istihdamına gösterilen artış Türkiye’de aynı ölçüde gerçekleşmemiştir. İşgücüne kadınlar dahil olduklarında, düşük ücretli, niteliksiz, sosyal güvencesiz ve geçici işlerde istihdam edilmektedirler. Köyden kente göç ederek giden kadınların çoğu düşük vasıflı olduğundan sanayi ve hizmetlerde olan istihdam kapasitesinden istedikleri gibi yararlanamayarak, kayıt dışı istihdama yönelirler ve işgücü katılım oranı hızla düşüş göstermesine sebep olmuştur. Kadın eğitimsiz olduğundan tarımda ücretsiz aile işçisi olmak üzere istihdam edilen işgücü, bu eğitimsizliğinden dolayı şehirde çalışma olanağı bulamayacağından, ev kadını statüsü olacak veya kayıt dışı olarak iş hayatına başlamıştır. Sosyal güvencesi olmayan kadınların, kayıtlı istihdamları sağlanabilmesi için pozitif ayrımcılık içermekte olan korumacı uygulamalara tabi olmalıdırlar. Kayıt dışı istihdam bir yandan ülkelerin prim kayıplarına sebep olduğundan finansman sıkıntısı baş gösterirken diğer yandan kadınlar bakımından mühim hak kayıpları meydana getirmektedir. İşletmelerde kayıt dışı olarak en fazla çalıştırılan kadınların emeklerini gözardı etmeyerek, problemlerine ve ihtiyaçlarına ait çözümler bulunulması gerekmektedir. Türkiye’de kayıt dışı olarak çalışan kadınlar genellikle eğitimsiz olmalarının yanında ataerkil yapı, yoksulluk ve çocuk bakımı problemi v.b. gibi pek çok sebepten dolayı kayıt dışı biçiminde işgücüne katılmayı seçmektedirler. Bu kadınların çoğu tarımda mevsimlik geçici işçi ya da ücretsiz aile işçisi şeklinde çalışmakta, ev hizmetlisi ya da ev eksenli üretim yapmakta olduklarından çalışan kadın statülerinde kabul edilmedikleri görülmektedir. Bu istihdam biçimlerinde emeğin değersiz olmasından dolayı kadınlar kötü çalışma şartları altında ve düşük ücretli çalışmayı kabul ederek, hayatları boyunca karşılaşabilecekleri işsizlik sigortası, emekli aylığı, meslek hastalığı ve iş kazasında sağlanan yardımlar ile sosyal risklere karşı korunma gibi esas sosyal güvenlik haklarından kendi çalışmalarından dolayı faydalanamamaktadırlar. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de kayıt dışı çalışan kadınların durumlarına bakılarak, onları bağlı oldukları statülerden kurtarmak ve çalışma hayatında daha aktif olarak çalışmalarına yardımcı olmaktır. Çalışmada literatür taraması yapılmıştır.

References

Ata, N. (2006). Türkiye’de Kadınların İşgücüne Katılma Oranı Hakkında Bir Not. İşveren Dergisi, 44(4), s.19

Bildirici, M. & Anafarta, N. (2001). Türkiye’de Kadın Emeği Üzerine Bir Araştırma. İktisat, İşletme ve Finans Dergisi, 16(179), s.58.

Büyüknalbant, T. (2009). İktisadi Açıdan Kadın İşgücü İstihdamı ve Sorunları: Kayseri Örneği, Erciyes Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, Kayseri, s. 46-47.

Çakır, Ö. (2008). Türkiye’de Kadının Çalışma Yaşamında Dışlanması. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Sayı:31,s.42.

Çetinkaya, E. & Yıldırımalp, S. (2009-2010). Türkiye’de Kadınların Kayıt Dışı İstihdamdaki Durumu’’. TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, 22(4-5),s.75.

Çolak, Ö. F. & Kılıç, C. (2001). Yeni Sanayileşen Bölgelerde Kadın İşgücü Arzı: Şanlıurfa Örneği, Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (Tisk) Yayınları, Ankara.

Dedeoğlu, S. (2009). Eşitlik mi Ayrımcılık mı? Türkiye’de Sosyal Devlet, Cinsiyet Eşitliği Politikaları ve Kadın İstihdamı, Çalışma ve Toplum Dergisi, 2(21).

Dedeoğlu, S. (2010). Endüstriyel Üretimde Kadın ve Göçmen Emeği: Ataerkillik ve Enformel Emek, Kapitalizm, Ataerkillik ve Kadın Emeği, Sav Yayınları, İstanbul.

Eyüpoğlu, A., Özar, Ş. & Tufan-Tanrıöven H. (1998). Kentli Kadınların Çalışma Koşulları ve Çalışma Yaşamını Terk Nedenleri, İktisat Dergisi, 3(33).

Fettah, M. (2006). İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda Kadın İşçilerin Korunması (İstanbul Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi), İstanbul,s.4.

Gökbayrak, Ş. (2010). Refah Devletinin Dönüşümü ve Özel Emeklilik Programları, Siyasal Kitabevi, İstanbul.

Gökbayrak, Ş. (2011). İşgücü Piyasaları ve Sosyal Güvenlikte Dönüşüm Ekseninde Kadınlar. Çalışma ve Toplum Dergisi, Sayı:29, s.169.

Gökmen, H. (2007). Avrupa Sosyal Devlet Anlayışında İstihdam ve Türkiye’de Genç İşsizlik Sorunu, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü, Ankara, s.25.

Güloğlu, T. (2005). Türkiye’de Kayıtdışı İstihdam Gerçeğine Bir Bakış. Cornell University, International Programs Visiting Fellow Working Papers, 2005, http://digitalcommons.ilr. cornell.edu/intlvf/9, 10 Kasım 2005

Gümüş, T. (2000). Dışsallık ve Kayıt Dışı Ekonomi Kavramına İlişkin Bir Değerlendirme, Gazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 3(3), Ankara.

Güneş, F. (2011). Farklı Emek Kategorileri Açısından Kadın Yoksulluğu, Çalışma ve Toplum Dergisi, Sayı: 29.

Gürol, M. A. (2007). Türkiye’de İş Yaşamındaki Kent Kadınının Açmazı: Kariyer-Aile İkilemi, Selçuk Üniversitesi Karaman İBBF Dergisi, Konya.

Haussmanns, R. (2004). Defining and measuring informal employment’, International Labour Office, Bureau of Statistics, Switzerland, 2004, http://www.ilo.org/public/ english/bureau/stat/download/ papers/meas.pdf, 5 Aralık 2005

http://sgkneteski/wps/wcm/myconnect/4ab3e9804f42bdc0972e9fa6e0165710/izlemeegitimno

tu.doc?MOD=AJPERES&Imod=-1293115479

Ilgın, Y. (1999). Kayıtdışı Ekonomi ve Türkiye’deki Boyutları, Devlet Planlama Teşkilatı, İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, Uzmanlık Tezi, Ankara,

İlkkaracan, İ. (1998). Kentli Kadınlar ve Çalışma Yaşamı, Berktay, A. (Der.), 75 Yılda Kadınlar ve Erkekler, Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, s.286.

İnciroğlu, L. (2010). Kadınların İstihdama Katılımı ve Yaşanan Sorunlar, Toprak İşveren Sendikası Dergisi, Sayı:85.

Karakoyun, Y. (2007). Esnek Çalışma Yoluyla Kadınların İşgücüne Katılım Oranının ve İstihdamının Arttırılması: İşKur’un Rolü, Türkiye İş Kurumu, s.78-83-88.

Kocacık, F. & Gökkaya, V. (2005). ‘’Türkiye’de Çalışan Kadınlar ve Sorunları’’, İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(1) s. 206.

Koyuncu, A. G. (2005). Enformel Sektörde Kadın Emeği: Evde Çalışma, Ankara Üniversitesi SBF Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü, Ankara.

Koyuncu, A. G. (2009). Kadınların İstihdama Katılımı ve Çocuk Bakım Hizmetleri, Sosyal Politikada Güncel Sorunlar, Ankara Üniversitesi SBF Yayınları, Ankara.

Lordoğlu, K. & Özar, Ş. (1998). Enformel Sektör ve Sosyal Güvenlik: Sorunlar ve Perspektifler: Ekonomi Forumu, Fes Yayınları, İstanbul.

Lordoğlu, K. (2005). Enformel İstihdam ve Türkiye Kaynakları. İstanbul Üniversitesi Dergisi, 55(1), s.46.

Özer, M. & Biçerli, K. (2003). Türkiye’de Kadın İşgücünün Panel Veri Analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), s.66.

Özşuca, Ş., Toksöz, G., Gökbayrak, Ş., ve Diğerleri (2002). Ev Eksenli Çalışma, İktisat Dergisi, 10(430).

Özşuca, Ş. & Toksöz, G. (2003). Sosyal Koruma Yoksunluğu Enformel Sektör ve Küçük İşletmeler, Ankara Üniversitesi SBF Yayını, Yayın No: 591, Ankara.

Sarıeroğlu, j. (2010). Çalışma Hayatı ve Kadın. Kamuda Sosyal Politika Dergisi, 1(12).

Tan, E.M., Ecevit, Y. & Üşür, S. (2000). Kadın-Erkek Eşitliğine Doğru Yürüyüş, TÜSİAD Yayını.

Toksöz, G., Özkazanç A. & Poyraz B. (2001). Kadınlar, Kalkınma ve Sosyal Adalet, Ankara Üniversitesi Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi, Ankara.

Toksöz, G. & Özşuca, Ş. (2002). Enformel Sektörde İstihdamın ve İşgücünün Özellikleri, İktisat Dergisi, Sayı: 430.

Toksöz, G. (2004). Sayımız Çok Az, Savran, S. Ve Balkan N.(Der.), Neoliberalizmin Tahribatı, Metis Yayınları, İstanbul.

Toksöz, G. (2007). Türkiye’de Kadın İstihdamının Durumu, Uluslararası Çalışma Örgütü Yayınları, Ankara, s.6.

Toksöz, G. (2009). Neoliberal Piyasa ve Aile Kıskacında Türkiye’de Kadın Emeği, Mütevellioğlu N. Ve Sönmez, S. (Der.), Küreselleşme, Kriz ve Türkiye’de Neoliberal Dönüşüm, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.

Topgül, S. (2011). Çalışma Yaşamında Cinsiyet Eşitsizlikleri ve Eşitsizlikleri Gidermeye Yönelik Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Anadolu Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir.

Topoğlu, S. (2007). Kadın İstihdamında Fırsat Eşitsizliği Toplumsal Dışlanmışlık: Türkiye-AB Karşılaştırması. İstanbul Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, s.54-96.

Turgut, E. (2006). Enformelleşmiş İstihdam İçinde Kadın Emeği ve Ev Eksenli Çalışma, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.

Tüsiad, (2004). Türkiye’de İşgücü Piyasasının Kurumsal Yapısı ve İşsizlik. Tüsiad Yayınları, 11(381), İstanbul.

Ulutaş, Ç. (2009). Yoksulluğun Kadınlaşması ve Görünmeyen Emek. Çalışma ve Toplum Dergisi, Sayı: 21.

Yaman, M. Ö. & Akduran, Ö. (2010). Tütün Tarlalarında Kadın Emeği: Bafra’da Tütün Üreticisi Olmak, Dedeoğlu, S. Ve Öztürk, Y. (Der.) Kapitalizm, Ataerkil ve Kadın Emeği, Sav Yayınları, İstanbul.

Yazgan, T. (1983). Türkiye’de İstihdam Politikaları, Uygulamalar, Hatalar ve Çıkış Yolları, İşçi İşveren İlişkileri ve Sosyal Güvenlik, Tebliğler ve Zabıtlar, Türkiye Kimya Sanayi İşverenleri Sendikası 20. Yıl Semineri, İstanbul, s.34.

Yereli, A. B. & Karadeniz O. (2004). Kayıt Dışı İstihdam, Odak Yayınevi, Ankara.

Yıldırak, N., Gülçubuk, B. & Diğerleri. (2003). Türkiye’de Gezici ve Geçici Kadın Tarım İşçilerinin Çalışma ve Yaşam Koşulları ve Sorunları, Tarım- İş, Ankara.

Yurdu, H. (2010). Türkiye’de Mevsimlik Tarım İşçiliği: Sorunları ve Çözüm Önerileri, Düşünce- Yorum Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 1-6(5).

Zengin, G. Ç. (2008). Sosyal Güvenlik Sistemi Açısından Kayıt dışı İstihdam ile Mücadelede Sosyal Güvenlik Destek Primi Uygulamasının Etkisi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İzmir.

Published

2021-04-24

How to Cite

VARIŞLI, N. (2021). Türkiye’de Kadın İşgücünün Kayıt Dışı İstihdamdaki Durumu. WORLD WOMEN STUDIES JOURNAL, 6(1), 1-17. https://doi.org/10.46291/wwsj.v6i1.42

Issue

Section

Articles